تارنمای ارتباطات و فرهنگ




     


اس. ام. اس: یک گونه ی زبانی

«اگر من بهتر از دیگران می بینم, تنها به این علت است که بر شانه های بزرگان ایستاده ام».نیوتن

"دهکده ی کوچک جهانی" مارشال مک لوهان بر شانه های بزرگانی بنا شد که اسلاف آ‌نها ابزاری برای ارتباط نداشتند جز حرکات چهره، حس لامسه، ایما و اشاره و بالاخره آواهایی گنگ و یکنواخت و ابتدایی.

 

 


از آن زمان که بشر برای  ایجاد ارتباط  و انتقال احساسات، افکار، ارزش ها و باورهای خود، نظام ذهنی زبان را به کار گرفت تاخلق زبان نوشتار، یک صد هزار سال به طول انجامید. در این فاصله ابزارهای ارتباطی و انتقال اطلاعات به منزلگاه های دور تنها دود آتش بود و نوای طبل و بوق و... و شاید پیغام رسانانی تیزپا.

از سیر اتصال این نظام اولیه ارتباطی به  عصر ارتباطات بگذریم که موضوع بحث ما نیست. هر دوره تاریخی ملزومات خاص خود را می طلبد و از جمله ملزومات ارتباطی خاص خود را.

اس. ام. اس (S.M.S) وسیله ی ارتباطی است که در برزخ سنت و مدرنیته، در پس رنگ باختن شیوه های سنتی ارتباط، توسط انسان ایرانی برای ایجاد ارتباطات انسانی برگزیده شده است. به دیگر سخن S.M.S (short message service) یا سرویس پیام کوتاه در ایران از کاربرد اصلی خود یعنی ارسال پیام شخصی از طریق templates  یا الگوهای تعبیه شده در گوشی های موبایل، خارج شده و به شکل فراگیری برای انتقال پیام های عمومی مورد استفاده قرار می گیرد تا جایی که می توان از آن به عنوان یک "رسانه در رسانه" نام برد.

هدف این  نوشتار بررسی پدیده اس. ام. اس به عنوان یک گونه ی زبانی است و نه یک پدیده اجتماعی. با این همه شاید ذکر تاریخچه مختصری از پیدایشS.M.S، گونه شناسی، ویژگی ها، کارکردها و دلایل گسترش آن خالی از ثمر نباشد.

تولد اس. ام. اس

سرویس پیام کوتاه یا همان اس. ام. اس برای اولین بار در سال 1991 در اروپا متولد شد و با پیشرفت تکنولوژهای جانبی در سال 1998 به شکل وسیع و همه گیری مورد استفاده قرار گرفت.

اما ورود اس. ام. اس به ایران با تاخیری نسبتاً طولانی در مرداد سال 1381 رخ داد. اولین مشترک سرویس پیام کوتاه در ایران خانم جوانی بود که پیامی با مضمون زیر دریافت کرد:

«سلام دوست عزیز، اگر این پیام را دریافت کردید، با این شماره تماس بگیرید»!

این پیام توسط یک سیستم ایرانی وابسته به دانشگاه صنعتی شریف مخابره شده بود و دریافت کننده ی آن که به طور غیر منتظره ای وارد مرحله ی جدیدی از فناوری اطلاعات و ارتباطات شده بود، آن را یک مزاحمت غیر متعارف تلقی  کرد.

هر چند این پدیده در ابتدا با اقبال عمومی مواجه نشد ولی دیری نپایید که این رسانه ی کوچک ازچنان محبوبیتی برخوردار شد که تنها در ظرف 6 روزاز 29 اسفند 1384 تا 6 فروردین 1385، 175 میلیون اس. ا م. اس به قیمت تقریبی دو میلیارد تومان در سراسر کشور بین مخاطبان شبکه اس. ام. اس رد و بدل شد.

بررسی محتوایی و گونه شناسی اس. ام. اس در ایران حاکی از این است که طنز و فکاهی، پیام های اجتماعی، سیاسی، عشقی- عاطفی، تبلیغی (سیاسی و غیر سیاسی) ، تجاری، مذهبی، پیام های خرافی، اخلاقی، ادبی، ورزشی و اطلاع رسانی عمده ترین بخش پیام های ارسال شده در سرویس پیام کوتاه را شامل می شود. براساس آمارمنتشره از سوی «شرکت ارتباطات سیار» روزانه به طور متوسط 9 میلیون اس. ام. اس در ایران مخابره می شود.

اما به راستی چگونه این  رسانه ی کوچک، بر تمامی جنبه های زندگی انسانها سیطره یافته و روز به روز محبوب تر می  شود؟

شاید به عنوان اصلی ترین دلیل محبوبیت اس. ام. اس بتوان به ارزان بودن هزینه آن نسبت به مکالمه تلفنی اشاره نمود. زیرا هزینه ی هر اس. ام. اس 30 درصد هزینه یک دقیقه مکالمه است.

اما ویژگی ها ودلایل دیگری برای این امر می توان برشمرد از جمله: در دسترس بودن ، سرعت عمل، گستره وسیع مخاطبان، امنیت نسبی فضای آ‌ن، نبود رسانه های آزاد و انحصار رسانه های دولتی، امکان ایجاد فضایی برای ارتباط با دیگران در حوزه های فردی و اجتماعی و تبادل نظر با احساس آزادی بیشتر در بیان افکار و عقاید و تمایلات درونی و نیز نیاز به تفریح و سرگرمی .

ویژگی های زبانی اس.ام. اس

همانگونه که در ابتدای بحث اشاره شد، هدف این نوشتار بررسی پدیده ی اس.ام. اس به عنوان گونه ای زبان است که مانند هر گویش دیگر باید در سطوح چهار گانه ی دستوری، آوایی، معنایی و کاربردی مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرد.

زبان اس. ام.  اس خود از دو منظر قابل بررسی است. 1- نوشتاری 2- ادبی

نوشتاری:

نگارش اس. ام. اس ها به چهار طریق صورت می گیرد.

1- انگلیسی: عده ی محدودی از کاربران که با زبان انگلیسی آشنایی دارند از این روش استفاده می کنند.

2- فینگلش (فینگلیش یا پنیگلیشی): نگارش واژه های فارسی به کمک الفبای انگلیسی که به دلیل عدم نرم افزار مناسب در موبایل های اولیه و نیز ارزانتر بودن در ابتدای ورود اس. ام. اس به ایران رواج یافت.

3- فارسی: که در مقایسه با زبان پینگلیش علیرغم تمهیداتی که شرکت مخابرات برای تشویق کاربران به استفاده از زبان فارسی اندیشیده است(ارزان تر بودن آن) ، کمتر مورد  استفاده قرار می گیرد.

4- زبان تصویر: شامل تصاویر، شکلک ها، انیمیشن و....

انسان ها مایلند با به کار گرفتن کمترین عناصر به ایجاد ارتباط و انتقال معنی بپردازند ،آنچه قاعده ی کم  کوشی نامیده می شود. تصاویر تعبیه شده درگوشی های موبایل بخوبی این نیاز کاربران را پاسخ می دهد.

زبان ادبی اس. ام. اس                                                      

از وجوه مشترک در زبان ادبی اس. ام. اس ها می توان به موارد زیر اشاره کرد:

1- زبان اس. ام. اس زبان محاوره ای است. از ادبیات فاخر فاصله دارد و به زبان گفتار نزدیک تر است تا زبان نوشتار.

2- زبان اس. ام. اس زبان ایجاز و اختصار است. رعایت قاعده ی کم کوشی ومحدود بودن فضای اس.ام. اس (حداکثر 160 کاراکتر) از  دلایل عمده ی موجز بودن پیام های کوتاه است.

3- کنایه، ایهام، ایما و اشاره از عناصر زبانی به کار گرفته شده در اس. ام. اس ها است که از عدم صراحت لهجه ی ما ایرانیان که خود معلول علت های مختلف از جمله سابقه ی تاریخی استبداد ونبود بسترهای مناسب برای اظهار نظر است، ناشی می شود.

4- زبان اس. ام. اس زبان طنز است این ویژگی در اس. ام. اس ها و به ویژه اس. ام. اس های سیاسی و اجتماعی با «نقد» در آمیخته است.

تحلیل دو اس. ام. اس فارسی و انگلیسی

برای روشن تر شدن  موضوع، دوپیام کوتاه به زبان های فارسی و انگلیسی از بعد زبان شناسی مورد تجزیه و تحلیل قرار می گیرد:

فارسی :

«عیب کار از جعبه تقسیم نیست، سیم سیار دل ما سیم نیست»

این هم هزاران طول موجش ، دیش احساسات ما تنظیم نیست...

این اس. ام. اس که از گونه ی اس.ام. اس های عاطفی است درهم تنیدگی انسان معاصر و ابزارهای ارتباطی را بخوبی نشان می دهد، سیم، طول موج، دیش و....

زبان به کار گرفته شده در این اس. ام. اس نیز مانند ا کثر اس. ام. اس های فارسی طنز ‌آلود، شعر گونه وریتمیک است با طنین و تکرار حرف «سین»

انگلیسی :

If u were tears in my eye, I wood roll down onto ur lips, but if I was tears in ur eye, I wood never cry caz I afraid to lose u.

اگر تواشک بودی در چشم های من،اشک هایم را فرو می غلتاندم به سوی لب هایت(تا بر آنها بوسه زنم) اما اگر من اشک بودم درچشم تو، هرگز گریه نمی کردم مبادا تو را از دست دهم.

در این اس.ام.اس که دارای کارکرد عاطفی است، از بازی زبانی (در معنا) به طرز مناسب استفاده شده است.

Cuz, ur, wood, u مختصر شده ی because, your, would,  you از ابداعات کاربران S.M.S است  که تنها محدوده زبان انگلیسی را شامل نمی شود، بلکه در زبان پنیگلیش نیز با آن مواجه هستیم:

Mer30, hope 2 30 u,…  

ما دریافت کننده ی هر یک از اس. ام. اس های فوق باشیم، حتی اگر هویت فرستنده اس. ام. اس بر ما ‌آشکار نباشد ، به راحتی می توانیم با استفاده از زبان وادبیات به کار رفته در آن، فرستنده ی اس. ام. اس را در گروه دوستان، همکاران، خانواده و.... قرار دهیم زیرا ما با هر یک از  آنها شبکه ی اجتماعی خاصی را تشکیل می دهیم و ادبیات هر شبکه با شبکه ی دیگر متفاوت است.

اس. ام. اس ها تاثیرات مختلفی در حیات فردی و اجتماعی ما دارند که از جمله می توان ایجاد بستری مناسب برای بیان افکار، عقاید، احساسات و تمایلات انسانی بخصوص در شرایط انحصار رسانه های دولتی، نام برد و نیز تاثیر غیر قابل انکار آن در حوزه ی زبان که به خلق گونه ای خاص، تحت نام زبان اس. ام. اس منجر شده است.


نوشته شده توسط شهناز خسروی در ۱۳۸٩/۱٢/۱٩ ساعت ۱٢:۳۳ ‎ب.ظ